Królem chwały Tyś, o Chryste!

Stulecie encykliki „Quas primas” papieża Piusa XI

Rok 2025 stanowi wyjątkową okazję do refleksji nad przesłaniem encykliki „Quas primas” papieża Piusa XI w setną rocznicą jej ogłoszenia. To właśnie w tym dokumencie, opublikowanym 11 grudnia 1925 roku, Ojciec Święty ustanowił uroczystość Chrystusa Króla – święto, które wywarło głęboki wpływ na życie Kościoła katolickiego, zarówno w wymiarze duchowym, jak i społecznym. W Polsce dziedzictwo „Quas primas” znalazło swój szczególny wyraz w ogłoszonym w 2016 roku Jubileuszowym Akcie Przyjęcia Jezusa Chrystusa za Króla i Pana. Tym bardziej więc warto przypomnieć historyczne tło powstania encykliki, jej znaczenie dla Kościoła oraz realizację zawartego w niej wezwania w naszej Ojczyźnie.

Geneza encykliki „Quas primas”

Pius XI objął Stolicę Piotrową w trudnych czasach. Świat wciąż leczył rany po I wojnie światowej, a Europę ogarniała fala laicyzacji, antyklerykalizmu i totalitaryzmu. Papież, dostrzegając postępujące odchodzenie społeczeństw od wartości chrześcijańskich, pragnął przypomnieć o fundamentalnej roli Chrystusa jako najwyższej władzy i centrum życia zarówno jednostek, jak i narodów. W encyklice „Quas primas” podkreślił, że panowanie Chrystusa nie ogranicza się do sfery duchowej, lecz obejmuje wszystkie dziedziny życia społecznego, politycznego i gospodarczego.

Dokument ten stanowił odpowiedź na niepokojące zjawiska sekularyzacji i negowania autorytetu Kościoła w życiu publicznym. Pius XI wprost wskazywał na potrzebę uznania królewskiej godności Chrystusa przez państwa i społeczeństwa. Argumentował, że pokój i sprawiedliwość na świecie możliwe są tylko wtedy, gdy Jezus Chrystus zostanie uznany za prawdziwego Pana i Króla ludzkich serc, rodzin, narodów i państw.

 

Ustanowienie uroczystości Chrystusa Króla

Jednym z najważniejszych owoców encykliki „Quas primas” było ustanowienie święta Chrystusa Króla, celebrowanego w całym Kościele katolickim początkowo w ostatnią niedzielę października, zaś po reformie liturgicznej II Soboru Watykańskiego przeniesionego na ostatnią niedzielę roku liturgicznego. Uroczystość ta miała być publicznym wyrazem uznania królewskiej godności Jezusa i manifestacją wiary wobec współczesnych wyzwań.

W Polsce święto Chrystusa Króla zostało żywo przyjęte i szybko zyskało ogromną popularność. Było ono wyrazem tęsknoty za ładem opartym na Ewangelii oraz symbolem duchowej walki z totalitaryzmami XX wieku. Z jednej strony warto przypomnieć tu Międzynarodowy Kongres Chrystusa Króla zorganizowany w 1937 roku w Poznaniu, a z drugiej – wezwanie do uznania Jezusa za Króla w całym narodzie i państwie polskim przekazane w objawieniach S.B. Rozalii Celakówny.

 

Podstawy teologiczne

Papież Pius XI, ustanawiając święto Chrystusa Króla, w encyklice „Quas primas” wyjaśnił jego teologiczne i społeczne znaczenie. Papież podkreślił, że źródłem nieszczęść współczesnego świata jest odrzucenie panowania Chrystusa w życiu prywatnym, rodzinnym i publicznym. Wskazał, że trwały pokój nie zapanuje, dopóki jednostki i państwa nie uznają władzy Zbawiciela.

Encyklika powstała w kontekście rocznicy soboru nicejskiego z 325 roku, który sformułował nauczanie na temat wspólnej natury Ojca i Syna. W tym kontekście należy odczytywać słowa Piusa XI o władzy Chrystusa, która opiera się na Jego boskiej naturze oraz na dziele odkupienia. Papież podkreślił, że w ciągu dziejów Kościół nieustannie rozszerzał królowanie Chrystusa w świecie poprzez działalność misyjną i świętość wiernych.

W dokumencie zostały przedstawione biblijne podstawy królewskiej godności Chrystusa, odwołując się do proroctw Starego Testamentu oraz do Nowego Testamentu, gdzie Chrystus sam potwierdza swoje królowanie. Papież wyjaśnił, że Chrystus króluje w umysłach, woli i sercach ludzi, a Jego panowanie obejmuje wszystkich ludzi, nie tylko chrześcijan. Papież podkreślił, że Chrystus jest prawodawcą, sędzią i wykonawcą, a Jego władza wymaga od wiernych posłuszeństwa, pokuty, wiary i miłości.

 

Dlaczego nowe święto?

Encyklika zwróciła uwagę, że odrzucenie panowania Chrystusa prowadzi do kryzysu moralnego, społecznego i politycznego: zanika poszanowanie prawa, władzy, a społeczeństwa tracą fundamenty ładu. Papież wskazał, że uznanie królewskiej władzy Chrystusa przyniosłoby światu wolność, porządek, zgodę i pokój. Władcy i rządy powinni publicznie czcić Chrystusa, a obywatele być posłuszni nie tylko ludziom, lecz przede wszystkim Boskiemu Królowi. Papież podkreślił, że wszelka władza pochodzi od Boga, a jej nadużycia wynikają z odrzucenia Bożych zasad.

Wprowadzenie święta Chrystusa Króla miało na celu pogłębienie świadomości wiernych o królewskiej godności Zbawiciela oraz przeciwdziałanie błędom współczesności. Papież wskazał, że doroczne obchody tego święta będą miały większy wpływ na wiernych niż nauczanie teologiczne, ponieważ angażują zarówno umysł, jak i serce. Historia Kościoła pokazuje, że ustanawianie nowych uroczystości odpowiadało na potrzeby duchowe i zagrożenia, takie jak herezje czy osłabienie wiary. Święto Chrystusa Króla ma być odpowiedzią na współczesne zagrożenia, zwłaszcza laicyzm, który odrzuca panowanie Chrystusa nad narodami i podporządkowuje religię władzy świeckiej.

 

Jubileuszowy Akt Przyjęcia Jezusa Chrystusa za Króla i Pana

Dziedzictwo encykliki „Quas primas” znalazło swoje szczególne rozwinięcie w XXI wieku w Polsce, gdy 19 listopada 2016 roku w Sanktuarium Miłosierdzia Bożego w Krakowie-Łagiewnikach uroczyście proklamowano Jubileuszowy Akt Przyjęcia Jezusa Chrystusa za Króla i Pana. W wydarzeniu tym wzięli udział przedstawiciele episkopatu, władz państwowych oraz dziesiątki tysięcy wiernych. W Akcie tym polski naród uroczyście uznał Jezusa Chrystusa za swojego Króla i Pana, wyrażając pragnienie podporządkowania całego życia – osobistego, rodzinnego, społecznego i narodowego – Jego prawu miłości i sprawiedliwości. Było to wydarzenie bezprecedensowe, nawiązujące wprost do przesłania „Quas primas” i realizujące je w nowych warunkach historycznych. Akt zawiera wyznanie wiary, prośbę o przebaczenie win narodowych oraz zobowiązanie do życia według Ewangelii i budowania Królestwa Chrystusowego w Polsce.

 

Stulecie „Quas primas” – wyzwania dla współczesności

Stulecie encykliki „Quas primas” i ustanowienia uroczystości Chrystusa Króla skłania do refleksji nad aktualnością jej przesłania. Współczesny świat, nękany przez spory ideologiczne, postępującą sekularyzację i konflikty społeczne, wciąż potrzebuje duchowego fundamentu. Przesłanie Piusa XI jest dziś równie aktualne, jak sto lat temu: tylko uznanie panowania Chrystusa – Króla prawdy, miłości i pokoju – może być drogą do pojednania i moralnej odnowy. Wspomniana rocznica stanowi okazję do zgłębiania nauczania Piusa XI i wypełniania go w nowym kontekście historycznym. W Polsce, gdzie przesłanie o królowaniu Jezusa znalazło tak żywy oddźwięk, warto na nowo odkrywać sens tego wezwania i podejmować konkretne działania na rzecz budowania świata, w którym Chrystus rzeczywiście jest Królem i Panem.

Piotr Pikuła